Διδάσκοντας λογοτεχνία...

«Τα τρία Τ της επιτυχίας: 

Ταλέντο, Τόλμη, Τύχη.» 

Οδ. Ελύτης

Ήρθε και για μένα η στιγμή που τόσο επιθυμούσα: να διδάξω λογοτεχνία. Το τμηματάκι μου φέτος, στο κοινωνικό φροντιστήριο, αριθμεί προς το παρόν 4 παιδάκια.

Η λογοτεχνία κατεύθυνσης φαντάζει βουνό στα άμαθα μάτια των εφήβων καθώς ξαφνικά στην τρίτη λυκείου υποχρεώνονται να μάθουν όλες εκείνες τις έννοιες που εύκολα παραμέριζαν με τις «ευχές» των δασκάλων και του εκπαιδευτικού συστήματος, στα Κείμενα της γενικής παιδείας των προηγούμενων χρόνων. Και τους φαίνεται η λογοτεχνία ανιαρή κι ας είναι στην καλύτερη ηλικία για να εκφραστούν μέσω αυτής.

Αν μπορούσαν οι υπεύθυνοι να κατανοήσουν πόσο ενδιαφέρουσα είναι η λογοτεχνία ίσως να της έδιναν τον χώρο και τον χρόνο που χρειάζεται για να αποδείξει τη γοητεία της. Ένας πίνακας, σκόρπιοι στίχοι και μια απέραντη συζήτηση με διακριτικά όρια. Το μυαλό του παιδιού που μεγαλώνει κρύβει μαγικές λύσεις για τη ζωή και τα προβλήματά της που αν εκφραστούν θα αποτελέσουν ένα σημαντικό λιθαράκι για την καλυτέρευση του κόσμου μας. Η έκφραση αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω της λογοτεχνικής παραγωγής ή ερμηνείας.

Από την άλλη δεν αγαπούν όλοι οι καθηγητές τη λογοτεχνία, όπως δεν αγαπούν όλοι τα λατινικά ή την άλγεβρα. Ωστόσο, αν στον κλάδο μας δίδασκε ο καθένας αυτό που αγαπάει, αυτό που καθρεφτίζει το πάθος στο βλέμμα του, τότε τα πράγματα θα ήταν λίγο καλύτερα. Έχω γνωρίσει τέτοιους εκπαιδευτικούς κι η μεταλαμπάδευση της γνώσης ήταν πιο εύκολη, πιο ομαλή. Έτσι εξάλλου κερδίζεται ένα κομμάτι ευτυχίας, από τη στιγμή που κάνεις το ταλέντο σου επάγγελμα.

Το δικό μου συναίσθημα κατά τη διδασκαλία της λογοτεχνίας είναι λιγάκι ρομαντικό (ακόμη τουλάχιστον). Η αίσθηση πως παίρνω τα παιδιά μου από το χέρι και ταξιδεύουμε στα μέρη που περιγράφουν οι συγγραφείς, είναι διάχυτη σε όποιον τύχει να μπει στην αίθουσα τη στιγμή εκείνη. Η αγωνία έχει βεβαίως κι εκείνη τη θέση της στο μυαλό μου, αλλά είναι μόνο για καλό.

Καλή μας αρχή λοιπόν, με την ευχή να μεταδοθεί η αγάπη μου για τη λογοτεχνία στα παιδιά αλλά και οι δικές τους σκέψεις σε μένα.
Καλή μας επιτυχία!!

«Η δύναμή σου πέλαγο κι θέλησή μου βράχος»

Νέα VS Αρχαία

«... ούτε μου άρεσαν ποτέ οι άνθρωποι που αρίστευαν στα πάντα. Ένας άνθρωπος που αριστεύει στα πάντα θα πει ότι δεν έχει καμία ιδιαίτερη κλίση, καμία προτίμηση, δεν έχει κάνει μιαν επιλογή.»

Γ. Ρίτσος (απόσπασμα από συνέντευξη)

Όσο ήμουν μαθήτρια και μετέπειτα φοιτήτρια μπορεί να είχα μια αδυναμία και κλίση στα Νεοελληνικά μαθήματα αλλά μου άρεσαν και τα Αρχαία και δη το άγνωστο όταν πρωτοασχολήθηκα στη Β΄ λυκείου. Τώρα που καλούμαι να τα διδάξω μπορεί να έχω σε εκτίμηση και τους δύο τομείς αλλά αν και είναι νωρίς για αυτοκριτική νιώθω να μου ταιριάζουν τα Νέα.

Στα Νέα με γοητεύει η ιδέα πως ίσως οι σκέψεις μου εφάπτονται σε ένα σημείο με τις σκέψεις του δημιουργού. Ένας καθηγητής μου στη Σχολή έλεγε ότι εμείς πρέπει να θέτουμε ερωτήματα στο κείμενο, ότι η λογοτεχνία είναι ένα «πώς». Είναι γεγονός πως στην εκπαίδευση ως έχει, υπάρχει εκείνος ο περιορισμός στη σκέψη αλλά υπάρχει ο τρόπος να προκαλέσεις μια διεύρυνση στην οπτική του παιδιού. Τι όμορφο συναίσθημα όταν οι μαθητές προτείνουν μια σκέψη που δεν πέρασε από το μυαλό μου! Προσπαθώ να μη μαθαίνω στα παιδιά μου «τι» να σκέφτονται αλλά «πώς» και φυσικά θέλω να αποφεύγεται η άμετρη ανάλυση κι η ξερή ερμηνεία. Τέλος, μ' αρέσει ο διάλογος και κυρίως ο αντίλογος που διεξάγεται με αφορμή ένα κείμενο ή ένα θέμα έκθεσης. Ο καθένας παραθέτει τις εμπειρίες του, ταυτίζεται ή απομακρύνεται, σκέφτεται, προσεγγίζει. Άλλωστε ήμουν τυχερή, από το γυμνάσιο ως το Πανεπιστήμιο είχα καλούς δασκάλους στα Νέα οπότε υποθέτω πως σε μεγάλο βαθμό έπαιξε κι αυτό τον ρόλο του.

Στην αντίπερα όχθη τα Αρχαία. Αν εξαιρέσει κανείς τη σχολική ιδέα που επικρατεί για τη μετάφραση των κειμένων και για την ανούσια πλην άχρηστη πολλές φορές προσκόλληση ορισμένων σε ασήμαντες λεπτομέρειες, τα αρχαία είναι για μένα πρόκληση! Συγκεκριμένα το άγνωστο που δε χρειάζεται να διαβάσεις μετάφραση αλλά να τη «βγάλεις»  εσύ ο ίδιος, να νιώσεις το κείμενο και τα νοήματά του, να το βάλεις σε μια σειρά. Αρωγοί εδώ λιγότεροι καθηγητές μα πάραυτα σημαντικότατοι. Ωστόσο με θλίβει η χρόνια πεποίθηση που επικρατεί ότι η προσέγγιση και εξέταση των κειμένων πρέπει να γίνεται με συγκεκριμένο τρόπο.

Είναι γεγονός πως κάτι γίνεται λάθος με τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στα σχολεία. Ίσως γι' αυτό υπάρχει αυτή η απαξίωση και η υποβάθμιση για τις ανθρωπιστικές σπουδές. Κι όμως αν μπορούσαν όλοι να νιώσουν τη γοητεία των μαθημάτων αυτών κι αν οι εκπαιδευτικοί πρώτοι από όλους δίδασκαν με πάθος, σύμφωνα με τις κλίσεις τους κι εντάσσοντας νέα μέσα και τεχνολογίες τότε μάλλον τα πράγματα θα ήταν καλύτερα.
Τέλος, είναι σημαντική η ενθάρρυνση προς του μαθητή. Η επισήμανση των θετικών βημάτων του, της προόδου του ώστε να γεννηθεί μέσα του το φιλότιμο και το πείσμα.

Πολλά τα «καλά θα ήταν να...», τα σχέδια, οι βλέψεις. Είμαστε πολύ μικροί για να κρίνουμε και να συμβουλεύουμε μα αρκετά μεγάλοι για να αντιληφθούμε τα λάθη και τα ορθά. Αρχικά ας δουλέψουμε επίμονα κι ας οπλιστούμε με θετική αύρα, ας πέσουμε κι ας ξανασηκωθούμε κι έπειτα θα βρούμε τον εαυτό μας μέσα στο νέο μας ξεκίνημα, μέσα στο όνειρό μας που μετ' εμποδίων πραγματοποιείται.
Ποιος ξέρει; ίσως να είμαστε εμείς η νέα γενιά εκπαιδευτικών που θα αλλάξει κάτι!!

«Κι αντί να ψάχνεις τριαντάφυλλα στα στήθη

αυτών που χάμω τα πετάξανε

Φτιάξε καρδιά μου

το δικό σου παραμύθι

αλλιώς τη βάψαμε»

Όσο υπάρχουν φιλίες

«Η Φιλολογία είναι το πιο ενδιαφέρον πράγμα στον κόσμο. Είμαι σίγουρος ότι και οι άλλοι επιστήμονες πιστεύουν το ίδιο για το δικό τους κλάδο. Όλοι έχουν όμως άδικο. Η Φιλολογία είναι όντως το πιο ενδιαφέρον πράγμα στον κόσμο.»

(παραφράζοντας ένα βιβλίο)

Ήταν Οκτώβρης του '11 όταν επιλέξαμε -επιτέλους!- την ειδίκευση που θέλαμε να ακολουθήσουμε. Η αρχή ήταν δύσκολη για μένα καθώς η υπόλοιπη παρέα επέλεγε διαφορετικό τομέα, εγώ όμως ένιωθα εξαρχής πως ήμουν ταγμένη αλλού.
Τα πρώτα μαθήματα έμοιαζαν αφόρητα αν σκεφτεί κανείς πως ξεκινήσαμε με λατινικά και δεν μπορώ να υπολογίσω πόσες μέρες παρακολουθούσα δίχως ενδιαφέροντα άτομα γύρω μου γιατί ίσως να μου φάνηκαν εβδομάδες ενώ επρόκειτο για λίγες διδακτικές ώρες μόνο. Κάποια στιγμή μια κοπέλα με εντυπωσίασε με τις γνώσεις της στα λατινικά.Έτυχε σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μαθήματα του εξαμήνου να καθίσουμε δίπλα. Θυμάμαι να της δίνω συγχαρητήρια για την ψυχραιμία της μπροστά στην ανεξήγητη πίεση του καθηγητή.

Ύστερα από αυτό θυμάμαι μόνο ότι με γνώρισε στη διπλανή της κι εκείνη σε μια άλλη κοπέλα που ήρθε λίγο αργότερα. Δεν μπορώ να θυμηθώ πότε γίναμε αχώριστες, πότε η τετράδα μας προκάλεσε την παράλογη απομάκρυνση και τα κακοπροαίρετα σχόλια των παλιών μας παρεών προς εμάς και τον τομέα μας. Στην αρχή η καθεμιά μας ένιωθε διχασμένη και προσπαθούσε να διατηρήσει τις ισορροπίες ανάμεσα στη νέα και την παλιά παρέα. Ώσπου καταλαβαίνεις πως όποιος δε χαίρεται με τη χαρά σου δεν μπορεί να συγκαταλέγεται στους κοντινούς σου φίλους, κι εμείς δηλώναμε ευτυχισμένες.

Το παράξενο είναι πως δεν ένιωσα ποτέ τη ζήλια τους για κάποια χαρά μου αλλά ούτε και σε μένα προκλήθηκε το ανάλογο συναίσθημα. Αισθανόμουν μόνο την πραγματική τους χαρά και την αληθινή τους συμπόνια σε ανάλογες στιγμές. Δεν ξέρω αν πίστευα πριν σε τέτοιες φιλίες αλλά τώρα ένιωθα μεγάλη ευγνωμοσύνη. Ίσως να ήταν που με ξεκούραζαν τα χαμόγελά τους τις πιο μεγάλες μας Δευτέρες ή που τα βλέμματά τους με ηρεμούσαν στις πιο δύσκολες εξεταστικές. Ίσως να ήταν που όσες ώρες περνούσα μαζί τους με μάθαινα καλύτερα ή που όταν δεν ήμουν μαζί τους μου έλειπαν.

Περνούσαμε μαζί ώρες ολόκληρες και τα συνδυάζαμε όλα. Καμιά φορά δεν ένιωθα τον χρόνο να περνάει. Γυρίζαμε όλη την πόλη μα παράλληλα δε χάναμε μάθημα, διαβάζαμε για τις εξεταστικές αλλά δε σταματήσαμε τις νυχτερινές βόλτες στη λίμνη, συγκεντρωνόμασταν για ταινία αλλά πηγαίναμε σε κάθε διάλεξη που θεωρούσαμε ενδιαφέρουσα. Συζητούσαμε τόσο πολύ και πάλι είχαμε άλλα τόσα να πούμε.

Σωστά μπορεί να υποθέσει κανείς πως αν ζούσαμε πάνω από δυο χρόνια στην ίδια πόλη και αν κάναμε παρέα με τους ίδιους ρυθμούς τότε ίσως να ερχόταν και η φθορά. Ίσως και όχι...

Τέλος, σε μια παρέα τεσσάρων ατόμων όσο κι αν συμπαθείς το ίδιο το κάθε άτομο για τα δικά του χαρακτηριστικά είναι σχεδόν σίγουρο ότι με κάποιον θα είσαι πιο κοντά. Θεωρώ πως είναι θέμα χημείας. Κάπως έτσι «έδεσα» κι εγώ περισσότερο με τη μία. Τις περισσότερες φορές είναι σα να διαβάζει η μία τη σκέψη της άλλης. Είναι τρομακτικό όταν διατυπώνουμε συγχρόνως φράσεις ολόκληρες! Ωστόσο δε συμφωνούμε σε όλα και οι συγκρούσεις δε λείπουν μα κι αυτό έχει τη γοητεία του.

Τώρα η καθεμιά βρίσκεται στην πόλη της. Δε μου λείπουν. Μονάχα κάποιες μικρές στιγμές της καθημερινότητας νιώθω την απουσία τους. Στο πώς κάνω κάτι μόνη και πώς θα το κάναμε μαζί. Γενικά δε μου λείπουν. Εξάλλου επικοινωνούμε καθημερινά (με τη μία τουλάχιστον). Είναι στη ζωή μου, είμαι στη δική τους. Δεν ξέρω πόσο θα διαρκέσει. Όσο οι μέρες θα γεμίζουν κάποια βήματα θα χαθούν και κάποια θα αραιώσουν. Κάπου θα ξανανταμώνουμε. Στην πόλη που μοιράζεται η απόσταση είτε εκεί που μένει η καθεμιά ή ακόμη καλύτερα στη φοιτητούπολή μας. Και ποιος ξέρει; Ίσως οι δρόμοι μας διασταυρωθούν πάλι κυνηγώντας τους στόχους μας.

Ξέρω πως χρωστάω πολλά σε αυτή την παρέα που με παρέσυρε πάντα θετικά. Μπορεί ο αρχικός συνδετικός μας κρίκος να ήταν η κοινή αγάπη μας για τη λογοτεχνία αλλά τώρα είναι πολλά περισσότερα.

Όχι! Δε μου λείπουν γιατί βρίσκονται μέσα μου μαζί με την πόλη που τις γνώρισα.

Μανιφέστο υπέρ της Δευτέρας !

«Δεν αξίζουν οι γκρίνιες. 
Και είπαμε πως, αν κάνουμε κάτι, 
θα το κάνουμε μ’ αυτό που έχουμε 
και όχι μ’ αυτά που δεν έχουμε.»
Γ. Σεφέρης

Διάβασα κάπου: "δε σου φταίει η Δευτέρα, τη δουλειά σου μισείς". Και συμφώνησα!

Παραδόξως έχουμε μάθει να χειριζόμαστε καλά την τέχνη του "κατηγορείν" ώστε να απαλλασσόμαστε από τις ίδιες μας τις ευθύνες. Προφανώς και δεν επιλέγουν όλοι το επάγγελμά τους αλλά δε δικαιολογώ όσους συμβιβάζονται με κάτι λιγότερο από αυτό που ήθελαν και είχαν τη δυνατότητα να το κυνηγήσουν.
Ήδη τα αφτιά μου ερεθίζονται από καλοπροαίρετες -και μη- φωνές που λένε πως καλά έκανα που σπούδασα τέσσερα χρόνια μα τώρα πρέπει να βρω μια οποιαδήποτε δουλειά. Επισημαίνω εδώ το ρίγος συγκίνησης που με κατακλύζει από το τόσο ενδιαφέρον των "-και μη-" φωνών!
Είναι κατανοητό πως το εκπαιδευτικό μας σύστημα μάς απολύει σε μια κοινωνία δίχως να γνωρίζουμε τον τρόπο ένταξής μας σε αυτή αφού βγαίνοντας από μία Σχολή δε ξέρουμε πώς και πού να εφαρμόσουμε όσα έχουμε μάθει. Παρ' όλα αυτά είμαι πεπεισμένη ότι η θέληση είναι εκείνη που προηγείται της γνώσης.

Έπειτα αναρωτιέμαι με ποιον τρόπο θα μπορούσε να φανεί χρήσιμη μια βεβιασμένη παραίτηση πριν ακόμη από τη διεκδίκηση των επιθυμιών μας. Ίσως λοιπόν να παρεκκλίνω λίγο από τη λογική της εποχής (όσο κι αν κάποτε με παρασύρει ο πεσιμισμός της) γιατί ένας από τους μεγαλύτερούς μου φόβους είναι να ξυπνήσω ένα πρωινό μισώντας την κάθε μέρα της εβδομάδας. Αναμφισβήτητα το γενικότερο κλίμα της απογοήτευσης μπορεί να σταθεί γοητευτικό για τους περισσότερους μα από τη λίγη ιστορία που ξέρω δε θυμάμαι η μοιρολατρία να συνεπάγεται πρόοδο.

Καταληκτικά, αν με ρωτούσες τι θα ήθελα να κάνω στη ζωή μου θα σου έλεγα πως η απάντησή μου δεν άλλαξε και πολύ από τότε που με ρωτούσαν τι θα ήθελα να γίνω όταν μεγαλώσω. Θέλω το επάγγελμα μου να σχετίζεται με τις σπουδές μου και να ασφικτυεί από Λογοτεχνία. Ίσως να μην είναι σίγουρος ο δρόμος μπροστά μου αλλά υποθέτω πως με κάποιον τρόπο διασχίζεται.

Παραφράζοντας ένα σύνθημα θα έλεγα πως είμαι -ακόμη- της λογικής "τίποτα λιγότερο από τα όνειρά μας".